
Het gezeurzanikzeik van het anti-‘Nederlandse Kinderpoëzie in 1000 en enige Gedichten’-beweginkje werd aldra meelijwekkend. Wéérzinwekkend trouwens ook, en: gênant. Voor het eerst sinds ik zeven jaar geleden De Docentenkamer ontvluchtte dat ik op zóveel kleingeestig chagrijn stuitte.
Vanzelfsprekend vind ook ik dat uitgevers die een poëziebloemlezing willen publiceren een dichter(es) tijdig behoren te vragen of hij/zij het goed vindt dat, tegen betaling van zus of zulk bedrag, werk van hem/haar in dat boek wordt opgenomen. Als een dichter dat, om welke reden ook, niet wil, dient de uitgever van die man of vrouw zijn/haar werk af te blijven. Prometheus is dus onbehoorlijk te werk gegaan, daarover verschillen Beweginkje en ik niet van mening. Maar wat er vervolgens op diverse weblogs in gedeelde kneuterweerzin jegens Komrij’s monumentale werk zoal werd en wordt bíjgemokt….
In ‘De Nederlandse Kinderpoëzie [ ]’ staan ook door kinderen geschreven gedichten. Had voor mij eveneens niet gehoeven. Ook ík heb de indruk dat binnen het huidige basisschoolpoëzieonderwijs, voorzover het bestaat, de lees-/schrijfbalans te ver richting schrijven doorzakt. Maar ’t is míjn bloemlezing niet. Ik tref in zovéél boeken ‘dingen’ die voor mij niet hadden gehoeven, - sterker: ik lees wel eens bóéken die voor mij niet hadden gehoeven. Komrij is de bloemlezer, hij koos er voor die kindergedichten op te nemen en het staat eenieder vrij ze niet te lezen (er blijft, me dunkt, voldoende over) of ‘De Nederlandse Kinderpoëzie in 1000 en enige Gedichten’ niet te kopen.
Het Beweginkje ‘ziet’ dat anders. Jammert dat Komrij, door die kinderschrijfsels op te nemen, De (kinder-/jeugd)Poëzie veramateuriseert. Je moet er maar opkomen.
Wat Komrij heeft willen samenstellen, is volgens mij niet een boek voor kinder-/jeugddichters en andere ‘professionals’, maar een boek voor lézers. En vind ervan wat je wilt, maar na zo’n 15 jaar bestuurs-, jury- en ander werk voor diverse ‘poëzieleesbevorderende’ stichtingen, instellingen en andersoortige ‘lichamen’, weet ik uit ervaring dat tal van volwassenen en kinderen, zij het om van elkaar verschillende redenen, bij gelegenheid graag door kinderen geschreven gedichten lezen. Zodat veel literair-onschuldige lezers die ‘gewoon’ van “1000 en enige” kinder- en jeugdgedichten willen genieten, die paar pagina’s kinderwerk vast gaan waarderen en op waarde zullen schatten.
Jeetje. 'T Hoen (1745) staat vóór Van Alphen (1746) terwijl ’T H. zich aan V.A. schatplichtig heeft verklaard. Nee, dá’s lekker. Geeft zo’n ‘KinderKomrij’ toch mooi een verkeerd beeld van hoe ’t literair-historisch in elkaar steekt.
Allemachtig! Vóór hij, vrij naar Rushdie, de zee der kinder-/jeugdgedichten indook, had Komrij niet van Gerard Berends, Sjoerd Kuyper en David Tomkins gehoord! Waarmee Het Beweginkje insinueert dat Gerrit Komrij een dilettant is, wiens keuzes dus niet serieus moeten worden genomen.
Op het jongste Kinderboekenbal sprak ik diverse héél ‘professionele’ collega’s die zich afvroegen wie Gerard Berends was.
Een enkeling vermoedde een pseudoniem met Komrij himself erachter.) Omdat ik Gerard sinds een jaar of zes ken, kon ik hen onder meer vertellen dat geen mij bekende dichter zijn gehoor tijdens voorlezingen zo gelukkig maakt als Gerard B. Berends. Ofschoon ik wel eens iets lees, had ook ik, tot ‘Komrij’, nooit van David Tomkins gehoord (domdomdom?) en wat maakt het uit of Komrij, vóór hij zijn kinderpoëziekruistocht aanving, de naam ‘Sjoerd Kuyper’ kende? Inmiddels heeft hij ’s mans werk gelezen (en zogezegd de hoogste score toegekend). Is dát niet waar het om gaat?
Komrij ís natuurlijk geen dilettant. Ik verwed er € 208,-- onder dat hij meer kinder- en jeugdpoëzie heeft gelezen dan alle leden van Het Beweginkje bij elkaar; dat hij dat niet, zoals hier & daar - ook door Komrij’s eigen schuld - werd beweerd, binnen twee weken heeft gedaan, mag ik inmiddels bekend veronderstellen.
Maar stel nou dát-ie een dilettant was. Dat een gereputeerd volwassenenschrijver/-dichter/-bloemlezer zich zonder voorkennis van kinder- en jeugdpoëtische materiën door vijf eeuwen kinder-/jeugdpoëzie las en bloembundelde wat hij de moeite waard vond. Wat zou daar op tegen zijn? Dat hij de ‘hiërarchische’ verhoudingen en ‘politieke’ gevoeligheden binnen het Nederlandstalige dorpje Kinderpoëschannerveen niet kende? Zodat hij van de door collegae en critici al jaren hoog aangeslagen en door De Belastingbetaler adequaat gehonoreerde Truus wellicht minder verzen zou opnemen dan van de slechts bij enkelen bekende dichtende docente Gea? En wat zou dáár op tegen zijn? Zou een bloemlezing van een onbevooroordeelde, buitengewoon belezen volwassenenpoëziekenner van buiten het dorp voor een keertje niet spannender zijn dan de zoveelste collectie van een dino die alle objectiviteit en onbevangenheid is kwijtgeraakt omdat-ie al 40 jaar in Kinderpoëschannerveen woont, zo’n beetje elke Nederlandse en Vlaamse kinder-/jeugddichter persoonlijk kent, ruzie heeft met A en bejaardensekst met Z?
Lijkt mij wel, maar Het Beweginkje denkt er vast anders over. Dat wil dat íedere kinder-/jeugdpoëziebloemlezing recht doet aan zíjn idee van de Kinderpoëschannerveense verhoudingen; (zelf)relativeringsvermogen en ruimhartigheid zijn dit ego- en elkaarcentrische volkje even vreemd als goede smaak en vrijgevigheid.
Er is niets wat ik serieuzer neem dan mijn literaire werk, al bestaan er één of twee ‘dingen’ die ik éven serieus neem. Wanneer er onder multimediaal klaroengeschal een op voorhand prestigieuze jeugdpoëziebloemlezing verscheen waarin ‘ik’ niet of nauwelijks voorkwam, zou ik teleurgesteld zijn en de bloemschikker van alles & nog wat verdenken (niet al mijn bundels gelezen, voorkeur voor andersoortige poëzie, slechte smaak, rancune, seniliteit, et cetera) maar van mijn geloof in de kwaliteit van mijn werk zou ’t geen microflinter afkrabben en het zou toch godverdegodver mijn eer te na zijn publiekelijk te jeremiëren over des bloemlezers of uitgevers keuzes. Wél, misschien, over onbetwistbare terechtheden als te laat geïnformeerd en onderbetaling, maar me laten kennen door publiekelijk over ’T Hoen, gedichten door kinderen, dilettantisme of - zie hierna – omslag of papier te zaniken: - ik zou niet dúrven. Het Beweginkje is moediger dan ik. Het durft zijn kleingeestigheid te tonen, schaamt zich niet voor oprispingen uit onderbuik en reptielenschors. Chapeau! Als ík zo dacht, als míjn denken zich bewoog als bloed door een bíjna dichtgeslibde ader, zou ik er niet voor durven uitkomen.
Verder.
Het Beweginkje vindt het omslag van ‘De Nederlandse [ ]’ niet mooi. Het oorspronkelijke omslag – foto van een meisje met ijsmuts, op schaatsen vóór een molen op een ijssloot, weinig zijlandschap – vond het véél mooier. Prima, ieder zijn smaak. Die foto vond ik ook mooi, maar het omslag dat het werd, vind ik gewéldig. Dat – wel érg lange – meisje naast die antieke camera, uitkijkend over een schitterend, verstild, zij het onNederlands landschap naar een in hemelblauw verborgen toekomst: prachtig. De illustratie bevredigt én verhevigt een verlangen dat ik voer. Begrip voor de (jongere? anders besmaakte, minder sentimentele?) criticasters, maar ik ben met dit omslag alleszins gelukkig.
Het papier. Zélfs het papier. Deugt volgens Het Beweginkje - gaandeweg verloor het alle gêne – ook niet. Het zou krantachtig, goedkoop, onaantrekkelijk aanvoelen. Onzin. De papierkwaliteit van ‘De Nederlandse Kinderpoëzie [ ]’ is beter dan je van een zeven centimeter dik, 1040 pagina’s tellend, nog geen € 20,-- kostend boek mag verwachten.
Het Beweginkje schiet toe. Open doeltje! Dat Komrij’s majestueuze bloemlezing “nog geen € 20,--“ kost, komt, kliert Het Beweginkje, doordat Prometheus zijn levende leveranciers slechts € 5,-- per gedicht wil betalen. (Voorzover ik weet, wordt door sommige collegae over dat bedrag onderhandeld. Als het waar is dat Prometheus, op grond van ooit gemaakte afspraken, € 26,-- per gedicht had moeten bieden/betalen, is dat die collegae hun méér dan goed recht. Ik hoop dat ze krijgen wat ze willen, afspraak = afspraak. Zelf neig ik ertoe op z’n meest € 255,-- beduidend minder belangrijk te vinden dan dat een groot publiek eíndelijk eens met name moderne jeugdpoëzie leest.)
Vind ik € 5,-- dan wél redelijk? Ik weet niet wat “redelijk” ís. € 26,-- vind ik óók symbolisch. Wat is de geldelijke waarde van een gedicht? Ik doe er, ingekookt, úren over een gedicht te schrijven. Zo ik inzake poëzie mijn tekstschrijvertarief hanteerde, vroeg ik voor één nieuw vers € 1300,-- exclusief. Maar dat betaalt niemand en mijn in ‘Komrij’ opgenomen gedichten zíjn niet “nieuw”. Ze staan in bundels waarvan, bij mijn weten, het merendeel niet langer te koop is. Ten onrechte!, maar het is zoals het is.
Voor de leden van Het Beweginkje ligt dit, voorzover ze kinder-/jeugdpoëzie schrijven, natuurlijk anders, dat snap ik ook wel. Hun bundels beleven druk na druk en zo ze niet hoog opgetast in de boekenwinkel liggen, is een verkoper koortsachtig doende ze aan te slepen. Zouden zelfs zulke nimmer uit druk gerakende prachtwerken, zoals Het Beweginkje beweert, door ‘Komrij’ ‘uit de markt worden (sic) gedrukt’?
Ga toch weg.
Lezers dezes weten waarschijnlijk en betreuren hopelijk dat de meeste (jeugd)poëzie slecht verkoopt. Het aantal Nederlanders dat regelmatig voor zijn plezier (dus uit niet-professionele overwegingen) een dichtbundel koopt, bedraagt, naar ik las, tussen de 3- en 4000. Sommige bloemlezingen, en zeker die van Komrij, bereiken een veel groter publiek. Ze krijgen meer persaandacht dan individuele bundels. Wie niet in De Poëzie is ingevoerd, maar wel mooie gedichten wil lezen, koopt liever een bloemlezing vol, door een ‘deskundige’ bijeengebrachte, – vermeende – kwaliteit dan dat hij in de winkel op goed geluk een bundel uit de poëziekast trekt, temeer daar zo’n dikke bloemlezing vaak niet veel duurder is dan dat boekje met 30 sneeuwvelden waarin de dichter enkele lettersporen achterliet. Niet alleen in Nederland maar wereldwijd kopen mensen liever een ‘vol’ dan een nogal ‘leeg’ boek. Et cetera.
Dat kunnen wij, dichters, vervelend vinden en negatief duiden (ik baal er óók van) maar de stelling dat er, als er niet werd gebloemleesd, meer bundels zouden worden verkocht en zéker die dat bijvoorbeeld ‘Komrij’ ‘reguliere’ bundels ‘uit de markt drukt’, lijkt mij flauwekul. Zeker is daarentegen dat, dankzij Komrij, dezer weken een heleboel volwassenen en misschien ook jongeren, die vóór de verschijning van ‘De Nederlandse Kinderpoëzie [ ]’ wegens onwetendheid niet op het idee zouden zijn gekomen een bundel van Berends, Rompa of Witvliet te kopen, onder meer jeugdpoëzie lezen. Zeker is ook dat ‘ons’ genre, ons werk(terrein), meer aandacht krijgt dan het zonder ‘Komrij’ zou hebben gekregen. En dan kun je afdalen naar NavelNulNiveau om daar, terwijl je vazallen het natte washandje op je voorhoofd gedurig verversen, al dan niet terecht te mokken over te laat geïnformeerd, diefstal, € 35, -- in plaats van € 182,-- (die Het ziekzuinige, het leven lijdende Beweginkje tóch met tegenzin had uitgegeven), ’T Hoen, veramateurisering van De Poëzie, Komrij’s zogenaamde ondeskundigheid, het omslag, papier, in de ‘De Nederlandse Kinderpoëzie [ ]’ niet vertegenwoordigde bundels en dat je er met slechts twee, vijf of zeven in staat, maar je kunt het ook positief en groothartig bekijken. De kans dat iemand in een boekenwinkel zal aarzelen tussen de aanschaf van óf de ‘KinderKomrij’ óf een bundel van een contemporaine jeugddichter lijkt mij kleiner dan de kans dat iemand dankzij Komrij zo’n bundel zal kopen.
Samengevat.
Het Beweginkje heeft gelijk. Uitgeverij Prometheus heeft op z’n minst een áántal dichters niet of schandalig laat (namelijk toen de bloemlezing al was gedrukt) om toestemming voor overname verzocht. Dat gaat ieder fatsoensperk te buiten en is, in essentie, diefstal. Prometheus verdient straf.
Ík ga niet proberen haar die te laten geven. Integendeel. Ik ben blij dat Prometheus mijn toestemming niet heeft afgewacht. Die had ik niet kunnen geven omdat van de vier uitgevers van de vijf bundels waaruit Komrij in mijn geval heeft geput slechts één me heeft gevraagd of ik er bezwaar tegen had dat één mijner gedichten in ‘De Nederlandse Kinderpoëzie [ ]’ zou worden opgenomen. Dat neem ik die andere uitgevers niet kwalijk: - ik verhuis nogal eens. Ik vind het plezierig dat Komrij een behoorlijk aantal van mijn gedichten heeft opgenomen (al had ook ik, in zijn plaats, andere gekozen) en zou het jammer hebben gevonden wanneer ‘ik’ er vanwege verhuizingen niet of met één in stond.
Het Beweginkje heeft gelijk. Waar € 26,-- is afgesproken, dient € 26,-- te worden betaald. Als collegae die ik hoog heb zitten me zouden vragen toe te treden tot een € 26,---front tegenover Prometheus’ € 5,---bod haastte ik me uit solidariteit en vriendschap onmiddellijk naar de voorste gelederen, maar van hen verneem ik in dezen niets en persoonlijk voel ik niet in het minst de behoefte tijd te besteden aan het verwerven van € 208,-- in plaats van € 40,--. Als gezegd, houd ik beide bedragen voor symbolisch. Tuurlijk bezit ik liever € 208,-- dan € 40,-- en zou ik iemand die mij voor € 168,-- oplichtte onder water houden tot-ie me terugbetaalde, maar in dezen vóél ik me niet opgelicht. Ik vind dat Komrij een prachtig boeket heeft geplukt, hoop dat velen ervan zullen genieten, ben ervan overtuigd dat ‘De Nederlandse Kinderpoëzie [ ]’ niet één kinder- of jeugddichter kwaad zal doen en teneinde zó’n zeldzaam rijk en daardoor belangrijk boek betaalbaar te houden, neem ik graag genoegen met een fles goede whisky in plaats van een mooi etentje voor twee.
Ik wil maar zeggen: Het Beweginkje heeft zakelijk gezien gelijk, maar naar aanleiding van zijn verre van zakelijke pogingen tot het karaktervermoorden van ‘De Nederlandse Kinderpoëzie [ ]’ verwijs ik naar het laatste couplet van een lied, geschreven door ons aller koningin, die Het Beweginkje, denk ik, hoofdschuddend-geamuseerd zou hebben gadegeslagen.
“Tjonge jonge jonge, wat een toon
Tjonge jonge jonge, niet gewoon
Doe het allemaal
Wees een kannibaal
Maar zeur niet
Zeur niet
Zeur niet
Zeur niet
Zeur niet
Zeur niet
Zeur niet
Zeur niet”
(Uit: ‘Zeur niet’, Annie M.G. Schmidt, Nijgh & Van Ditmar, 2007)





















